اولین مدرسه تخصصی مطالعات تبیینی امامت با عنوان رویکرد تبیینی امامت رویکردی کهن و ناشناخته برگزار شد

h3 style text align center strong a href last search q اولین اولین a a href last search q مدرسه مدرسه a a href last search q تخصصی تخصصی a a href last search q مطالعات مطالعات a a href last search q a href last search q تبیینی تبیینی a تبیینی a a href last search q امامت امامت a strong با عنوان strong رویکرد تبیینی a href last search q امامت امامت a a href last search q رویکردی رویکردی a کهن و a href last search q ناشناخته ناشناخته a strong a href last search q برگزار برگزار a شد h3 h1 رویداد علمی تخصصی در آستانه هفته پژوهش h1 p گروه مطالعات تبیینی پژوهشکده امامت در آستانه strong هفته پژوهش strong اولین مدرسه تخصصی خود در حوزه مطالعات تبیینی امامت را با عنوان strong رویکرد تبیینی امامت رویکردی کهن و ناشناخته strong برگزار کرد این رویداد در روز سه شنبه ۱۸ آذر از ساعت ۸ تا ۱۷ در محل strong بنیاد بین المللی امامت strong واقع در بلوار بسیج جنب کوچه ۳۹ با حضور اساتید طلاب و پژوهشگران حوزه strong مطالعات تبیینی امامت strong تشکیل شد p h2 محورهای اصلی و ارائه دهندگان h2 p مدرسه تخصصی مذکور حول چهار محور اصلی طراحی شده بود p p ۱ strong پیشینه رویکرد تبیینی امامت strong br ارائه strong حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمدتقی سبحانی strong br em در این بخش سیر تاریخی و ریشه های معرفتی رویکرد تبیینی در مطالعات امامت مورد بررسی قرار گرفت em em em p p ۲ strong ضرورت احیاء و کارکرد آن strong br سخنران strong آیت الله میرباقری strong br em این سخنرانی که محور اصلی برنامه بود به تبیین ضرورت بازخوانی و احیای مفهوم امامت و کارکردهای آن در جهان معاصر پرداخت em em em p p ۳ strong روش شناسی رویکرد تبیینی strong br ارائه strong دکتر امداد توران strong br em در این بخش مبانی روش شناختی و ابزارهای پژوهشی مناسب برای مطالعه تبیینی امامت معرفی شد em em em p p ۴ منبع شناسی رویکرد تبیینی امامت p p سخنران دکتر عبدالحسین طالعی p p em در این بخش به em منبع شناسی رویکرد تبیینی امامت em پرداخته شد em em em p h2 ۱ پیشینه رویکرد تبیینی امامت h2 p strong سخنرانی حجت الاسلام دکتر محمدتقی سبحانی با موضوع پیشینه رویکرد تبیینی امامت strong p p strong امامت یک حقیقت چندلایه است که باید با روش شناسی خاص خودش استنباط شود strong p p strong در اولین مدرسه تخصصی مطالعات تبیینی امامت مطرح شد strong strong strong br در strong اولین مدرسه تخصصی مطالعات تبیینی امامت strong که به همت پژوهشکده امامت برگزار شد strong حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمدتقی سبحانی strong به ارائه بحثی عمیق و تاریخی با موضوع strong پیشینه رویکرد تبیینی امامت strong پرداخت وی در این سخنرانی با ریشه یابی معرفتی و تاریخی این گرایش بر ضرورت strong تأسیس رسمی دانش امامت تبیینی strong به عنوان یک رشته مستقل در حوزه های علمیه تأکید کرد و ابعاد پنهان این رویکرد را تشریح نمود p p strong بخش اول معارف دینی دارای مراتب و لایه های گوناگون است strong p p ریاست محترم بنیاد بین المللی امامت سخن خود را با یک اصل کلیدی در معرفت شناسی دینی آغاز کرد strong معارف دینی strong strong strong strong و به ویژه امامت strong strong strong strong دارای مراتب درجات و لایه های گوناگونی است strong strong strong strong strong br وی با مقایسه مکتب اهل بیت علیهم السلام با رویکردهای ظاهرگرایانه مانند سلفی گری و حشوی گری توضیح داد که در نگاه قرآنی اهل بیتی معارف دینی strong تکامل پذیر و اشتدادی strong هستند این به آن معناست که همان طور که ایمان دارای درجات است از ایمان ضعیف تا یقین آور معرفت دینی نیز دارای strong سطوح مختلف فهم strong است p p strong استاد محمدتقی سبحانی در این باره تصریح کرد strong strong strong br در منطق اهل بیت علیهم السلام دین مانند یک نردبان پلکانی است هر قدم مقدمه ای برای قدم بعد است و هر لایه از معارف متناسب با ظرفیت مخاطب ارائه می شود بنابراین مومنان در مراتب مختلف نباید نسبت به یکدیگر انکار داشته باشند p p مدیر مرکز الحضارة لبنان با استناد به کتاب strong الإيمان والكفر strong در اصول کافی نشان داد که این نگاه strong مکتب امامیه strong را از دیگر مکاتب متمایز می کند در این نگاه strong تکثر فهم ها به معنای نسبی گرایی نیست strong بلکه نشان دهنده عمق و گستردگی حقیقت دین است p p strong بخش دوم روش های دعوت به دین نیز متنوع است strong p p موسس موسسه البیان للتواصل و التاصیل در ادامه به اصل دوم اشاره کرد strong روش های دعوت به دین نیز متنوع و متناسب با مخاطب است strong strong strong strong strong br عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي با اشاره به آیه معروف strong strong strong ا د ع إ ل ى strong strong strong strong س ب یل ر ب ک ب ال ح ک م ة و ال م و ع ظ ة ال ح س ن ة strong strong strong نحل ۱۲۵ توضیح داد که این آیه سه روش کلی را بیان می کند p p ۱ strong دعوت به حکمت strong strong strong برای کسانی که آمادگی فهم برهانی و عقلی را دارند br ۲ strong موعظه حسنه strong strong strong برای کسانی که موانع روانی اخلاقی دارند و نیاز به تهذيب نفس دارند br ۳ strong جدال احسن strong strong strong برای کسانی که دارای شبهات فکری هستند و باید در چارچوب مبانی خودشان قانع شوند p p استادمحمدتقی سبحانی تأکید کرد که این سه روش strong سه محتوای جداگانه نیستند strong بلکه سه مسیر مختلف برای رساندن strong یک حقیقت واحد strong هستند این تنوع روشی خود مؤید آن است که strong حقیقت دین دارای مراتبی است strong که باید با زبان مناسب به مخاطب منتقل شود p p strong بخش سوم پیشینه تاریخی رویکرد تبیینی در تفکر اصحاب ائمه علیهم السلام strong p p strong این بخش هسته مرکزی سخنرانی استادمحمدتقی سبحانی بود strong strong strong وی با نشان دادن strong سابقه تاریخی رویکرد تبیینی strong اثبات کرد که این نگاه امری نوظهور و ساختگی نیست بلکه ریشه در strong سن ت علمی اصحاب ائمه علیهم السلام strong دارد br ایشان به اختلاف نظرهای اصحاب بزرگی مانند strong هشام بن حکم زراره بن اعین جابر بن یزید ج عفی strong و دیگران اشاره کرد و نشان داد که این اختلاف ها ناشی از strong تنوع لایه های مفهومی امامت strong بوده است برای نمونه p ul li strong تفسیر اول سطحی تر strong strong strong امامت به معنای strong ریاست عامه برای اجرای دین strong در این نگاه دین کامل شده و امام فقط مجری است li li strong تفسیر دوم عمیق تر strong strong strong امامت strong جزء ذات بخش دین و لازمه فهم قرآن strong در این نگاه بدون امام شناخت حقیقی دین ممکن نیست li li strong تفسیر سوم عمیق ترین strong strong strong امامت strong حقیقتی تکوینی و محور نظام آفرینش strong در این نگاه ولایت اساس هستی است و کل عالم بر محور آن تدبیر می شود li ul p strong رییس پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام با تأکید بر یک نکته مهم تاریخی گفت strong strong strong br اهل بیت علیهم السلام همه این تفسیرهای مختلف را که هر کدام مبتنی بر بخشی از آیات و روایات بود تأیید کردند این نشان می دهد که امامت یک حقیقت strong چندلایه و چندمرتبه ای strong است که در منابع ما به تمامی این وجوه اشاره شده است اختلاف اصحاب اختلاف در strong لایه های حقیقت strong بود نه اختلاف در اصل آن p p strong بخش چهارم تمایز روش شناختی امامت تبیینی و امامت تطبیقی strong p p استاد محمدتقی سبحانی سپس به تمایز دو رویکرد strong تبیینی strong و strong تطبیقی strong پرداخت و توضیح داد که این دو strong به لحاظ موضوعی قابل تفکیک مطلق نیستند strong زیرا هر پرسش تطبیقی مثلا در بحث عصمت یا علم امام به سرعت به مباحث تبیینی حقیقت عصمت یا ماهیت علم امام گره می خورد br strong تمایز اصلی در روش است strong strong strong p ul li strong رویکرد تبیینی strong strong strong ul li strong هدف strong strong strong کشف نظام مند حقایق امامت از دل منابع دینی li li strong روش strong strong strong strong تفقه در منابع کتاب سنت عقل strong با روش شناسی ویژه و استنباط لایه های مختلف معارف li li strong مخاطب strong strong strong در درجه اول خود جامعه شیعه برای تعمیق معرفت li ul li li strong رویکرد تطبیقی strong strong strong ul li strong هدف strong strong strong دفاع از آموزه های امامت در برابر دیگران و رد شبهات li li strong روش strong strong strong strong جدال احسن مناظره و استدلال ورزی strong بر اساس مبانی طرف مقابل li li strong مخاطب strong strong strong معارضان و کسانی که در اصل امامت تردید دارند li ul li ul p strong مدیرعامل موسسه معارف اهل بیت علیهم السلام هشدار داد strong strong strong br ضعف در بنیان های تبیینی موجب آسیب در مناظرات تطبیقی می شود ممکن است مدافع شیعه ناخواسته به دفاع از دیدگاهی بپردازد که با عمق معارف اهل بیت علیهم السلام ناسازگار است ما در تاریخ شاهد بوده ایم که گاه در نقد وهابیت چیزهایی گفته شده که خود اهل بیت علیهم السلام آن را تأیید کرده اند p p strong بخش پنجم ضرورت فوری تأسیس دانش امامت تبیینی با روش شناسی ویژه strong p p در بخش پایانی استادمحمدتقی سبحانی بر strong ضرورت تأسیس رسمی دانش امامت تبیینی strong در حوزه های علمیه تأکید کرد و آن را strong پیش نیاز هر گونه کار تطبیقی موفق strong دانست br وی خاطرنشان ساخت که روش شناسی موجود در strong اصول فقه و رجال strong که برای استنباط strong احکام فقهی strong طراحی شده برای استخراج معارف عمیق و چندلایه امامت strong کافی نیست strong br این دانش جدید نیازمند توسعه در چند محور است p p ۱ strong روش شناسی اعتبارسنجی ویژه strong strong strong برای روایات اعتقادی که با روایات فقهی متفاوت است br ۲ strong ابزارهای فهم پیچیده تر strong strong strong که بتواند لایه های مختلف معارف را از دل متون استخراج کند و تنها به ظواهر الفاظ اکتفا نکند br ۳ strong مطالعه عمیق سیره و تاریخ عصر ائمه علیهم السلام strong strong strong برای فهم صحیح مقاصد روایات شرایط صدور آنها و تشخیص strong تقیه هدایتی strong از strong تقیه خوفی strong br ۴ strong توجه به کنش گفتاری ائمه علیهم السلام strong strong strong اینکه هر روایت در چه مقامی صادر شده تبیین حقیقت دفع شبهه تربیت نفوس p p strong ریاست بنیاد بین المللی امامت در جمع بندی هشدار داد strong strong strong br تا امامت تبیینی را به عنوان یک دانش پایه ای تقویت نکنیم strong هم در دفاع از باورهای خود دچار مشکل خواهیم شد و هم در هدایت نسل جوان strong امروز با سلاح های روش شناختی کهنه مثل روش های ۵۰۰ سال قبل نمی توان با چالش های پیچیده عقیدتی روبه رو شد جوان امروز در دانشگاه یا هیئت سوالاتی می پرسد که پاسخ آن فقط در لایه های عمیق معارف امامت یافت می شود باید هم در میدان تبیین و هم در میدان تطبیق روش های نو و کارآمد طراحی کنیم p p strong نتیجه گیری بازخوانی یک سنت کهن برای پاسخ به نیازهای امروز strong p p سخنرانی استادمحمدتقی سبحانی در مجموع strong امامت تبیینی strong را نه به عنوان یک گرایش نوظهور بلکه به مثابه strong بازخوانی یک سنت کهن و ریشه دار در مکتب اهل بیت علیهم السلام strong معرفی کرد پیام اصلی این بود که برای عبور از اختلاف های تاریخی داخلی و نیز برای مواجهه عقلانی و اثرگذار با دنیای امروز باید از strong تقلیل امامت به یک مفهوم یک بعدی و صرفا سیاسی اجتماعی strong اجتناب کرد br strong تنها راه جلوگیری از انحراف در مسیر تطبیق و دفاع استوار ساختن آن بر پایه های محکم تبیینی است strong strong strong این امر مستلزم تدوین روش شناسی ویژه تربیت محققان آشنا با سیره و تاریخ و در نهایت تأسیس رسمی این دانش p p در ساختار آموزشی حوزه های علمیه است p h1 ۲ ضرورت احیاء و کارکرد آن h1 h2 ۱ جایگاه محوری امامت در معارف دینی h2 p p p آیت الله میرباقری با تأکید بر اینکه strong امامت یکی از سه ستون اصلی معارف قرآن strong در کنار توحید و معاد است بیان کردند که حجم قابل توجهی از آیات قرآن و روایات اهل بیت علیهم السلام به این موضوع اختصاص دارد ایشان با استناد به حدیثی از امام رضا علیه السلام امامت را strong مقام خلافت الله و خلافت رسول strong دانستند که فراتر از یک منصب اجتماعی یک strong حقیقت هستی شناختی و جهان آفرین strong است p h2 ۲ فراتر از فهم عقلی بشری h2 p یکی از نقاط کلیدی سخنرانی تأکید بر strong تعالی مفهوم امامت از درک صرف عقلی و فلسفی strong بود ایشان تصریح کردند که امامت به عنوان یک strong امر الهی و قدسی strong در حوزه ای فراتر از عقلانیت بشری قرار دارد و ابزارهای معرفتی متعارف مانند فلسفه یا علوم انسانی مدرن قادر به احاطه بر آن نیستند حتی بزرگترین فلاسفه اسلامی مانند ابن سینا یا فارابی نیز با وجود عمق اندیشه در تحلیل امامت ناچار به strong تنزل این مفهوم strong به سطحی مانند نیاز اجتماعی به قانونگذار شده اند p h2 ۳ هجوم های تاریخی و تحریف ها h2 p سخنران به strong هجوم های فکری و تحریف های تاریخی strong علیه مفهوم ناب امامت اشاره کردند این هجوم ها به دو دسته تقسیم می شوند p ul li strong هجوم های ظلمانی strong strong strong مانند ساختارهای خلافت غاصب بنی امیه و بنی عباس که با ایجاد حکومت های به ظاهر اسلامی مانع فهم و تحقق امامت حقه شدند li li strong هجوم های نورانی strong strong strong مانند مکاتب فلسفی عرفانی و علمی موازی که هرچند ممکن است حاوی عناصر حق باشند اما اگر به عنوان مبنا یا جایگزین روش نقلی اجتهادی قرار گیرند مانع از دستیابی به strong حقیقت ناب امامت strong می شوند li ul h2 ۴ نقد علوم انسانی مدرن و تمدن سکولار h2 p آیت الله میرباقری با انتقادی جدی strong تمدن جدید و علوم انسانی مدرن strong را به عنوان یکی از بزرگترین موانع فهم امامت در دوران معاصر معرفی کردند از دیدگاه ایشان این پارادایم فکری انسان و جامعه را صرفا در قالب strong نیازهای مادی و زمینی strong تعریف می کند و تلاش می کند امامت را به یک strong نظریه مدیریت اجتماعی یا حکمرانی strong تقلیل دهد این strong رویکرد سکولار strong قداست و ب عد الهی امامت را نادیده گرفته و آن را در چارچوب عقلانیت ابزاری مدرن محبوس می سازد p h2 ۵ روش صحیح تحقیق بازگشت به کتاب و سنت h2 p راه حل اصلی ارائه شده strong بازگشت به روش اصیل فقاهت و اجتهاد مبتنی بر کتاب قرآن و سنت روایات معصومین strong است ایشان تأکید کردند که شناخت امامت نیازمند strong تعبد به منابع وحیانی strong و پرهیز از روش های مستقل عقلی یا شهودی است تنها از طریق strong روش فقاهتی اجتهادی strong که در حوزه های علمیه رایج است اما باید در حوزه معارف نیز به کار گرفته شود می توان به لایه های عمیق این مفهوم دست یافت p h2 ۶ هشدار درباره نفوذ سکولاریسم در روش تحقیق h2 p یکی از هشدارهای مهم سخنران اشاره به strong نفوذ پنهان سکولاریسم در لایه های روش شناختی strong حوزه های علمیه بود ایشان تأکید کردند که حتی اگر محتوا و اهداف دینی باشند اگر strong روش تحقیق strong مثلا روش های پدیدارشناختی تاریخی انتقادی صرف یا الگوهای علوم اجتماعی از پیش فرض های سکولار اقتباس شده باشد نتیجه کار به strong تقلیل و تحریف حقاید دینی strong منجر خواهد شد ایشان مثال زدند که این نفوذ می تواند حتی واقعه عظیم شهادت امام جواد ع را در تقابلی تاریخی با نظام بنی عباس به یک strong حسادت شخصی یا درگیری خانوادگی strong تنزل دهد p h2 ۷ امامت به مثابه نباء عظیم عالم h2 p در بخش پایانی ایشان با استناد به روایات امامت را strong strong strong نباء عظیم strong strong strong یا چشمه سار بزرگ عالم وجود معرفی کردند از این منظر strong تمام نظام آفرینش strong strong strong strong از ابتدا تا انتها strong strong strong strong متناسب با تحقق طرح امامت الهی strong آفریده شده است ظهور انبیا غدیر عصر غیبت ظهور حضرت مهدی عج و حتی صحنه قیامت strong مراحل مختلف ظهور و تجلی strong همین حقیقت واحد هستند بنابراین امامت یک نظریه صرفا اعتقادی یا سیاسی نیست بلکه strong طرح کلان الهی برای هدایت عالم strong است p h2 جمع بندی و نتیجه گیری رویداد h2 p اولین مدرسه تخصصی مطالعات تبیینی امامت با هدف strong احیای رویکردی اصیل و ریشه دار strong به این مفهوم بنیادین دینی برگزار شد سخنرانی آیت الله میرباقری با طرح چالش های معرفتی پیش رو از تحریف های تاریخی تا هجوم پارادایم مدرن و تأکید بر لزوم strong بازگشت به روش شناسی نقلی strong strong اجتهادی strong چارچوبی برای پژوهش های آینده در این حوزه ترسیم کرد این رویداد گامی نخست در مسیر strong بازخوانی عمیق و تبیین نظام مند جایگاه امامت strong در اندیشه اسلامی معاصر به شمار می رود p h2 strong ۳ روش شناسی رویکرد تبیینی strong h2 p strong در سومین ارائه دکتر امداد توران strong به بحثی نظام مند در زمینه strong روش شناسی رویکرد تبیینی امامت strong پرداخت این سخنرانی با هدف ترسیم چارچوبی علمی و روش مند برای پژوهش در حوزه امامت در مقابل رویکردهای صرفا دفاعی یا تطبیقی ارائه شد p h2 strong تمایز بنیادین تبیینی در مقابل تطبیقی strong h2 p دکتر توران در ابتدا به تعریف دقیق strong امامت پژوهی تبیینی strong پرداخت و آن را از strong امامت پژوهی تطبیقی strong متمایز کرد به گفته وی پژوهش تطبیقی عمدتا در پی strong مقایسه دفاع یا رد نظریات دیگران strong است و بیشتر واکنشی عمل می کند در حالی که پژوهش تبیینی رویکردی strong ایجابی ساختاری و عمیق strong دارد که می کوشد حقیقت امامت را به صورت درونی و با تکیه بر منابع اصیل دینی فهم کند وی تأکید کرد که رویکرد تبیینی لزوما نافی کاربردهای دفاعی نیست اما هدف اصلی آن strong کشف منطق درونی و نظام معنایی امامت strong در چارچوب قرآن و سنت است p h2 strong چهار پرسش محوری چارچوب مفهومی پژوهش strong h2 p توران با ارائه یک مدل چهاربعدی پرسش های اصلی پژوهش تبیینی را به شرح زیر برشمرد p p ۱ strong پرسش از چیستی strong strong strong br این سطح به ماهیت و حقیقت مفاهیم بنیادین امامت می پردازد مثلا p ul li حقیقت strong امامت strong چیست li li گوهر strong عصمت strong چگونه تعریف می شود li li strong علم امام strong از چه سنخی است li ul p ۲ strong پرسش از چگونگی strong strong strong br این سطح فرایندها سیرها و مکانیسم ها را بررسی می کند مانند p ul li علم امام چگونه و در چه مراحلی به او عطا می شود li li ولایت تکوینی چگونه محقق می شود li ul p ۳ strong پرسش از چرایی strong strong strong br این سطح به دنبال strong مبانی وجودشناختی و فلسفی strong آموزه های امامت است مثلا p ul li چرا امام باید معصوم باشد li li مبانی هستی شناختی علم لدنی چیست li ul p ۴ strong پرسش از نقش و کارکرد strong strong strong br این سطح به تأثیر و جایگاه امامت در نظام آفرینش و هدایت انسان می پردازد مانند p ul li نقش امام در تدبیر عالم چیست li li کارکردهای امامت در حیات فردی و اجتماعی چیست li ul h2 strong منابع پژوهش نقد متون کلامی و بازگشت به قرآن و سنت strong h2 p ایشان با نقد strong متون کلامی متعارف strong مانند کتاب های تجرید کشف المراد و دیگر آثار کلامی دفاعی که این متون غالبا strong گزینشی تقلیلی و فاقد عمق لازم strong در تبیین معارف امامت هستند به گفته وی این کتاب ها عمدتا در پاسخ به شبهات زمانه خود نوشته شده اند و نمی توانند تمامی ابعاد امامت را آن گونه که در strong قرآن و روایات اهل بیت ع strong گسترده شده پوشش دهند br وی با اشاره به موضوعاتی مانند strong خلقت نوری اهل بیت مراتب وجودی امام سببیت تدبیری و علم تفصیلی امام strong تأکید کرد که این مباحث در منابع روایی به تفصیل آمده اما در متون کلامی متعارف یا مغفول مانده اند یا به صورت حاشیه ای بدان ها پرداخته شده است بنابراین منبع اصلی پژوهش تبیینی باید strong خود قرآن و روایات معتبر strong باشد p h2 strong پیش نیازهای روش شناختی از اعتبارسنجی تا فهم متن strong h2 p استاد توران دو پیش نیاز اساسی برای هر پژوهش تبیینی برشمرد p h3 strong ۱ strong strong strong strong روش اعتبارسنجی روایات strong h3 p وی تأکید کرد که پژوهشگر بدون یک strong نظام روش مند اعتبارسنجی strong نمی تواند به روایات استناد کند این نظام باید بتواند روایات را از چهار حیث strong سند متن منبع و مضمون strong ارزیابی کند br وی به طور خاص به strong نقد تضعیف های برخی محدثان مانند ابن غضائری strong اشاره کرد و گفت که پژوهشگر باید بتواند هم به صورت کلی و هم موردی بر این تضعیف ها غلبه کند زیرا بسیاری از روایات کلیدی امامت از طریق همین راویان نقل شده اند p h3 strong ۲ strong strong strong strong روش فهم و تفسیر آیات و روایات strong h3 p این پیش نیاز خود شامل دو بخش است p ul li strong آشنایی با علم اصول فقه strong strong strong پژوهشگر باید به قواعد فهم لفظ ماند عموم و خصوص مطلق و مقید مجمل و مبین مسلط باشد li li strong تکمیل علم اصول با دو مکمل کلیدی strong strong strong br الف strong توجه به زمینه تاریخی و مسئله شناسی تاریخی strong strong strong فهم روایت بدون توجه به شرایط صدور و مسئله ای که روایت در پاسخ به آن صادر شده ممکن است به تحریف معنوی بینجامد br ب strong توجه به کنش گفتاری strong strong strong هر روایتی لزوما در مقام بیان یک حقیقت محض نیست بلکه ممکن است در مقام strong دفع شبهه تربیت مخاطب یا تقویت ایمان strong باشد تشخیص این مقام در فهم صحیح روایت نقش کلیدی دارد li ul h2 strong مراحل اجرایی پژوهش تبیینی strong h2 p ایشان فرآیند پژوهش تبیینی را در چند گام عملی ترسیم کرد p h3 strong گام اول گردآوری زنجیره ای روایات strong h3 p به جای تمرکز بر تک روایات باید strong خانواده روایات strong یا strong زنجیره روایات strong مرتبط با یک موضوع را گردآوری کرد این کار با استفاده از کلیدواژه ها و واژگان هم معنا انجام می شود وی تأکید کرد که در روایات شیعه معمولا یک واقعه واحد از زوایای مختلف توسط ائمه ع بیان شده است و جمع آوری این روایات در کنار هم strong پازل معنایی strong را کامل می کند p h3 strong گام دوم اعتبارسنجی و دسته بندی strong h3 p روایات گردآوری شده باید بر اساس نظام اعتبارسنجی دسته بندی شوند معتبر ضعیف قابل اعتماد با احتیاط و موارد جعلی p h3 strong گام سوم چینش پازلی و استخراج نظریه strong h3 p در این مرحله پژوهشگر باید روایات معتبر را به گونه ای در کنار هم قرار دهد که یک strong نظریه منسجم strong در پاسخ به پرسش های چهارگانه استخراج شود این چینش باید strong منطقی هماهنگ و فاقد تناقض درونی strong باشد p h3 strong گام چهارم مقایسه با دیدگاه های رقیب strong h3 p نظریه استخراج شده باید با strong دیدگاه های فلسفی عرفانی کلامی و گفتمان های تاریخی strong دیگر مقایسه شود این مقایسه هم برای strong ارزیابی قدرت تبیینی strong نظریه خودی است و هم برای strong جلوگیری از انحراف های معرفتی strong p h3 strong گام پنجم عرضه به چارچوب اعتقادی مرجع strong h3 p هر نظریه ای باید با strong اصول مسل م اعتقادی شیعه strong مانند خاتمیت پیامبر عصمت ائمه نصوص امامت سازگار باشد اگر نظریه ای با این چارچوب مرجع تعارض داشت پژوهشگر باید در استنتاج خود تجدیدنظر کند p h2 strong هشدارهای پژوهشی از جعل اصطلاح تا بی اعتنایی به اجماع strong h2 p دکتر توران در پایان چند هشدار جدی به پژوهشگران داد p p ۱ strong پرهیز از جعل و توسعه اصطلاحات strong strong strong br وی با اشاره به خطر strong تحریف معنایی strong از طریق جعل اصطلاحات جدید مانند تعابیر خاص در عرفان یا فلسفه که بر مفاهیم دینی بار می شوند تأکید کرد که باید تا حد ممکن به strong اصطلاحات به کاررفته در خود روایات strong پایبند بود p p ۲ strong احترام به اجماع تاریخی عالمان امامیه strong strong strong br توران بین strong اعتقادات مرزی strong مانند اصل امامت عصمت نص و strong اعتقادات درون مرزی strong مانند جزئیات علم امام تفکیک قائل شد وی تأکید کرد که در اعتقادات مرزی که هویت شیعی را شکل می دهد نمی توان بر خلاف اجماع تاریخی عالمان شیعه نظر داد حتی اگر روایتی به ظاهر خلاف آن یافت شود این اجماع پشتوانه قرآنی و روایی دارد و توهم پژوهشی نباید ما را به بی اعتنایی به آن سوق دهد p p ۳ strong تواضع علمی در برابر میراث گذشتگان strong strong strong br وی یادآور شد که عالمان پیشین strong بی روش و بی دلیل strong به اجماع نرسیده اند اگر پژوهشگری به نتیجه ای مغایر با اجماع رسید پیش از نقد دیگران باید strong خود و روش خود strong را مورد بازنگری قرار دهد p h2 strong در جست وجوی الگوی بومی پژوهش دینی strong h2 p سخنرانی دکتر امداد توران را می توان گامی بلند در جهت strong تدوین الگوی روش شناختی بومی strong برای پژوهش در معارف عمیق دینی دانست این الگو با تأکید بر خروج از گفتمان های صرفا دفاعی بازگشت به منابع اصیل تلفیق روش های نقلی و تاریخی و پایبندی به چارچوب های اعتقادی می تواند الگویی برای سایر حوزه های مطالعات اسلامی نیز باشد br این رویکرد امامت را نه به عنوان یک strong بحث فرعی کلامی strong بلکه به مثابه strong طرح کلان الهی در هستی strong می نگرد که کشف نظام آن نیازمند روش شناسی دقیق صبورانه و متعهد است p h2 ۴ منبع شناسی رویکرد تبیینی امامت h2 p سخنران strong دکتر عبدالحسین طالعی strong br em این ارائه به شناسایی و معرفی منابع اصلی قرآن حدیث متون کهن برای پژوهش در حوزه امامت اختصاص داشت em em em p p strong گسترش گفتمان امامت تبیینی از ضرورت تاریخی تا راهبردهای آینده strong p p در این نشست تخصصی که با محوریت منبع شناسی رویکرد تبیینی امامت برگزار شد دکترعبدالحسین طالعی با بیان تمثیل خانه احتجاج و تبیین رویکرد رایج در ادبیات امامت شناسی را نقد و خواستار تحولی روش شناختی در تولید و ترویج محتوای معارفی شد این بحث به طور ویژه مورد توجه طلاب و دانشجویان معارف اهل بیت قرار گرفت p p این صاحب نظر به بررسی عمیق تر دو پارادایم غالب در این حوزه پرداختند strong امامت احتجاجی strong و strong امامت تبیینی strong دکتر عبدالحسین طالعی در این نشست با ارائه تحلیلی تاریخی و جامعه شناختی strong عدم توازن کنونی به نفع جریان احتجاجی را یک چالش زیرساختی strong برای نظام آموزشی و تبلیغی حوزه های علمیه دانست و خواستار strong تحولی بنیادین در اولویت های پژوهشی و ترویجی strong شد p p strong تبیین مفهومی و ریشه های تاریخی دو رویکرد strong p p strong امامت احتجاجی strong عمدتا در بستر strong تعاملات و چالش های بین مذهبی strong شکل گرفته است هدف اصلی در این سنت strong اثبات حقانیت امامت strong بر پایه منابع و مبانی مورد قبول طرف مقابل اهل تسنن است کتاب های کلیدی مانند strong الغدیر علامه امینی strong یا strong احتجاج طبرسی strong نمونه های اعلای این جریان هستند که با استناد به منابع روایی اهل سنت به دفاع از عقیده شیعه می پردازند این رویکرد strong ضرورتی انکارناپذیر و تاریخی strong برای دفاع از مرزهای عقیدتی در فضایی چالشی بوده است p p در مقابل strong امامت تبیینی strong معطوف به strong شکل دهی به دستگاه معرفتی منسجم و عمیق strong درباره امامت برای مخاطب درون گروهی خود شیعیان است این جریان کمتر در پی مناظره است و بیشتر به strong توضیح تفسیر و استخراج نظام واره های فکری strong از دل متون اصیل شیعه می پردازد strong کتاب الحج ة اصول کافی strong نوشته کلینی strong عیون اخبار الرضا strong شیخ صدوق یا strong غایة المرام strong سید هاشم بحرانی با ساختار دو باب های مجزای عامه و خاصه از نمونه های بارز این نگاه هستند که برای تربیت و تعمیق باورهای شیعه تدوین شده اند p p strong تحلیل پیامدهای عملی غلبه یک سویه احتجاج strong p p عضو کمیته تولید کتاب در پژوهشکده تعلیم و تربیت با بیان اینکه strong هر دو رویکرد در جای خود مشروع و لازم هستند strong اما به تحلیل عواقب عملی غلبه مطلق گفتمان احتجاجی پرداخت p p strong کاهش عمق معرفتی و عقلانی شدن باورها strong strong strong وقتی ادبیات دینی صرفا حول محور strong اثبات خطبه غدیر strong یا strong نقد خلفا strong بچرخد strong مفاهیم بلندی مانند علم امام ولایت تکوینی نورانیت اهل بیت و نقش امام در نظام هستی strong به حاشیه می روند این امر باعث می شود باور امامت از یک strong اصل زنده و تأثیرگذار در جهان بینی strong به یک strong دعوای تاریخی صرف strong تقلیل یابد p p strong تضعیف جنبه های تربیتی و اخلاقی امامت strong strong strong متون تبیینی سرشار از آموزه هایی هستند که strong امام را به عنوان اسوه عملی strong و strong مربی اخلاق strong معرفی می کنند غفلت از این متون امامت را از ب عد strong الگوپذیری strong خالی کرده و آن را تنها به یک strong مقام اثبات شده تاریخی strong تبدیل می کند p p strong ایجاد شکاف نسلی strong strong strong نسل جوان امروز که کمتر درگیر مناظرات فرقه ای سنتی است strong چرایی درونی strong و strong کاربرد امروزی strong باورهای دینی را بیشتر جست و جو می کند تکیه انحصاری بر ادبیات احتجاجی که پاسخی برای این نیازها ندارد می تواند به strong بی گانگی یا سطحی نگری strong این نسل بینجامد p p strong سانسور خودخواسته متون strong strong strong به گفته این کتاب شناس برحسته strong فضای ملتهب احتجاجی strong گاهی منجر به strong سانسور یا حذف بخش هایی از متون روایی شیعه strong شده که ممکن است در بحث با مخالفان قابل استناد نباشد یا مجال تفسیر نادرست بدهد این امر strong غنا و صداقت میراث حدیثی strong را مخدوش می کند p p strong شناسایی و دسته بندی منابع کلیدی تبیینی strong p p ایشان برای نشان دادن غنای جریان تبیینی منابع متعددی در قالب های مختلف معرفی کرد p p strong متون حدیثی پایه strong strong strong strong الکافی strong شیخ کلینی به ویژه کتاب های الحج ة الروضة و بخش های اخلاقی strong من لایحضره الفقیه strong در ابواب فضائل و آداب و strong بحارالأنوار strong علامه مجلسی به عنوان دایرة المعارفی عظیم از معارف p p strong زیارات و ادعیۀ مأثوره strong strong strong strong زیارت جامعه کبیره strong به عنوان strong منشور امامت strong strong زیارت غدیریه strong strong زیارت امین الله strong و strong دعای عهد strong این متون strong کلام امام در مقام تعریف خود و شیعیانش strong هستند و از غنی ترین منابع تبیینی به شمار می روند p p strong تفسیر روایی strong strong strong تفاسیری مانند strong تفسیر قمی strong strong تفسیر عیاشی strong و strong برهان strong که آیات قرآن را با محوریت روایات اهل بیت علیهم السلام تبیین می کنند و نقش امام را در تأویل و تفسیر قرآن نشان می دهند p p strong کتاب های تخصصی در علوم امامت strong strong strong مانند strong کتاب سلیم بن قیس هلالی strong از قدیمی ترین منابع strong المعجم فی فقه لغة القرآن و سر البلاغه strong در باب علم امام و strong مکیال المکارم strong سید محمدتقی اصفهانی در وظایف شیعه نسبت به امام عصر p p strong آثار اخلاقی عملی strong strong strong strong صحیفه سجادیه strong انسان شناسی و خداشناسی از نگاه امام strong رساله حقوق امام سجاد علیه السلام strong و strong مکارم الاخلاق strong طبرسی که تجلی سیره عملی ائمه علیهم السلام است p p strong راهبردهای کلان برای توسعه جریان تبیینی strong p p دکتر عبدالحسین طالعی برای جبران این فاصله و نهادینه کردن رویکرد تبیینی راهکارهایی را در سطوح مختلف ارائه داد p p strong بازنگری در متون درسی حوزه strong strong strong strong گنجاندن دروس اجباری مانند شرح زیارت جامعه کبیره strong strong آشنایی با کافی غیر از فقه strong و strong روش شناسی معارف تبیینی strong در سطوح مقدمات و سطوح عالی p p strong تولید محتوا به زبان روز strong strong strong استفاده از قالب های جذاب مانند strong اینفوگرافیک strong strong پادکست های تحلیلی strong strong مقالات دانشگاهی به زبان های زنده strong و strong تولیدات هنری فیلم رمان گرافیکی strong برای انتقال مفاهیم عمیق تبیینی به نسل جوان p p strong حمایت مؤسسی از پژوهش strong strong strong ایجاد strong پژوهشکده های تخصصی امامت تبیینی strong strong اعطای گرانت های تحقیقاتی strong به موضوعاتی مانند نظام اقتصادی در حکومت امام علی علیه السلام یا روان شناسی تربیتی در سیره معصومین و strong حمایت از پایان نامه های تحلیلی strong در این حوزه p p strong توانمندسازی خطبا و مبلغان strong strong strong برگزاری strong دوره های ویژه تربیت مدرس معارف تبیینی strong برای واعظان و ارائه strong بسته های محتوایی منسجم strong متن سخنرانی اسلاید پرسش و پاسخ برای ایام محرم رمضان و میلاد ائمه علیهم السلام p p strong پیوند زنده با مسائل جامعه strong strong strong نشان دادن strong الگوهای عملی مدیریتی اجتماعی و خانوادگی strong مستخرج از سیره ائمه و strong پاسخ دهی به شبهات جدید strong مانند مسأله عدل آزادی زن از دریچه معارف تبیینی p p strong تأکید محوری بر امام عصر عج strong strong strong قراردادن strong انتظار به معنای فعال strong به عنوان محور تمام مباحث تبیینی به گونه ای که شناخت هر امامی strong مقدمه ای برای درک بهتر امام زمان و تکلیف امروز ما strong قلمداد شود p p strong در پایان ایشان تأکید کرد که تحقق این امر تنها با عزم جمعی اساتید حوزه مدیران فرهنگی پژوهشگران و خطبای جوان ممکن خواهد بود تا گفتمان امامت را از حصار دفاعی صرف به سوی عرصه سازندگی فکری و عملی جامعه سوق دهند strong strong strong p p p blockquote class wp embedded content data secret PcB4k608NS p راهکار شوم جریان سلفی گری ایرانی p blockquote blockquote class wp embedded content data secret 8Jgii6qZ0o p حجت الاسلام والمسلمین دژکام با حضور در بنیاد بین المللی امامت از نزدیک در جریان فعالیت ها و رویکردهای آموزشی تخصصی این مجموعه قرار گرفت p blockquote div class clearfix div